Posts Tagged 'partitief'

De partitieve genitief in andere talen

De vorige post ging over de partitieve genitief en het beperkte gebruik ervan in het Nederlands. Om aan te tonen dat die genitief vroeger in het Nederlands een veel belangrijkere rol heeft gespeeld, haal ik een paar voorbeelden aan uit andere talen, met name het Russisch en het Fins. Beide talen hebben een uitgebreid flexiesysteem, wat zich uit in respectievelijk zes en een vijftiental naamvallen. (Hoeveel naamvallen het Fins heeft is een betwist onderwerp in de taalkunde.)

• Russisch

Net als in het Nederlands wordt de partitieve betekenis (deel van een geheel) uitgedrukt met de genitief. Analoog met het Nederlands gebruikt ook het Russisch een partitieve genitief na bijvoorbeeld het woord ‘iets’: iets moois – что-нибудь красивого – čto-nibuď krasivogo (de uitgang -ogo wijst op een genitief).
Daartoe beperkt het zich niet, na maataanduiders volgt ook een genitief: een glas [van] melk – стакан молока – stakan moloka (hier is de uitgang -a die van de genitief), een liter [van] water – литр воды – litr vody (-y = genitief).
Ook na telwoorden volgt een partitieve genitief, soms zelfs in het enkelvoud: twee kat[ten] – два кота – dva kota (-a = genitief, het woord voor ‘kat’ staat in het enkelvoud), vijf katten – пять котов – pjať kotov (-ov = genitief meervoud, vanaf het telwoord 5 staan woorden wel in het meervoud). Dit verschijnsel – een enkelvoud na een telwoord – is niet typisch Russisch, andere (Slavische) talen hebben gelijkaardige principes.

Hieronder zal ik aantonen dat het Fins – géén Slavische taal – daar nog extremer in is.

• Fins

In het Fins wordt pas echt duidelijk wat voor een belangrijke betekenis de partitieve genitief in onze talen uitdrukt. Zij hebben er namelijk een heel eigen naamval voor: de partitief.
Net als het Nederlands en het Russisch wordt die in net dezelfde gevallen – behalve na woorden als “iets” – gebruikt: een glas melk – lasi maitoa (-a = partitief); een liter water – litra vettä (-ttä = partitief); twee kat[ten] – kaksi kissaa (-a = partitief enkelvoud); vijf kat[ten] – viisi kissaa (-a = partitief enkelvoud).
Het Fins is extremer dan het Russisch in die zin dat er na telwoorden áltijd een enkelvoud volgt. Over hoeveel miljoenen katten je het ook mag hebben, dat woord blijft in het enkelvoud staan.
Daarnaast heeft de partitief nog een heel interessant gebruik. In tegenstelling tot andere talen met naamvallen (Duits, Russisch, Latijn, noem maar op) heeft het Fins geen specifieke naamval voor het lijdend voorwerp (in de voorgenoemde talen de accusatief). Onder andere de partitief neemt die functie over als het gaat om een handeling die nog niet beëindigd werd of nog bezig is. Hierin is duidelijk de invloed van de oorspronkelijke partitieve betekenis terug te vinden, het gaat namelijk niet over een hele handeling. Slechts een deel van de handeling wordt beklemtoond. De antagonist daarvan is de genitief. Een lijdend voorwerp in de genitief drukt uit dat de handeling voltooid wordt/werd. Zo kan er een subtiel betekenisverschil gemaakt worden aan de hand van de naamval voor het lijdend voorwerp:
Lijdend voorwerp is genitief: Luen lehden – Ik lees de krant [en ik ga hem ook uitlezen].
Lijdend voorwerp is partitief: Luen lehteä – Ik lees de krant [maar ik ben niet van plan hem helemaal uit te lezen].

Vanuit taalkundig perspectief was deze post ingewikkelder dan de vorige. Ik had graag reactie gehad over hoe zoiets in de smaak valt.

Bedankt!

°