Posts Tagged 'Fins'

Viimeinen valitusvirsi – PMMP

De laatste klaagzang – PMMP

Finse tekst

Sanon tämän kaiken suoraan
koska mä rakastan sua liikaa
Jokaisella mitta on täynnä,
jos susi tulee, saat vaan huutaa
Oma napa ehkä auttaa sua
peilikuva vielä säälii
Saisit kavereita pilttuusta
ne samoin märehtii ja kärsii

Oletko juonut viimein
jokaisen haavan täyteen
Ilo ei löydy millään
Mielenrauha ei valvo viiteen

Miten elämänpiiri söi itsensä
miten kapeni tie, minä näin
hetkensä heitti moni pois
vaan piti penseytensä

kertosäe
No kun on se kauhea
lasinen lapsuus
ja annettu huonot eväät
niin on valmiiksi pilalla kaikki
ja oot liian hauras
sun omasta mielestä
kestämään elämää täällä
Se kaikki on sinusta kii
Tää on viimeinen valitusvirsi
kun kukaan ei jaksa enää

Aina vika löytyy jostain muualta
jotakin voi syyttää
Sinä et ole mistään vastuussa
mitä vittua noi kyttää

Veditkö eilen viimein
jokaisen haavan täyteen
Ilo ei löydy millään
Mielenrauha ei valvo viiteen

Miten elämänpiiri söi itsensä
miten kapeni tie, minä näin
hetkensä heitti moni pois
vaan piti ynseytensä

kertosäe

Et löydä rakkautta
et virtaavaa verta
koska etsit kuolleita
kuolleiden joukosta
et löydä sydäntä
vaan onttoja haarniskoja
sinä katsot tyhjiin silmäkuoppiin
löyhkäävissä vartaloissa
Tahdot helpon lohdutuksen
saat siis halpoja messiaita

Oletko juonut viimein
jokaisen haavan täyteen

kertosäe

Nederlandse vertaling

Ik zeg dit allemaal rechtuit
omdat ik te veel van je hou
Iedereen heeft er genoeg van
wanneer de wolf komt, sta je er alleen voor
Je eigen navel zal je misschien helpen
je weerspiegeling heeft nog medelijden
Je zou nog vrienden in een stal kunnen vinden
die herkauwen en lijden net als jij

Je hebt eindelijk gedronken
elke wonde gevuld
Je kunt geen geluk vinden
De innerlijke rust blijft niet

Hoe de levenscyclus zichzelf heeft opgegeten
hoe de weg versmalde, ik heb het gezien
hoeveel mensen hun moment hebben weggegooid
en gewoon desinteresse overhielden

refrein
Als het een verschrikkelijke
glazen jeugd was
en je slechte raad meegekregen hebt
dan is alles al verbrod
en ben je te breekbaar
dat denk je
om het leven hier te verdragen
Nu is het aan jou
dit is de laatste klaagzang
omdat niemand het nog aankan

Het is altijd de fout van iemand anders
je vindt altijd iets om te verwijten
Je bent nergens verantwoordelijk voor
Waar staren ze godverdomme naar

Is het gisteren eindelijk gelukt
om elke wonde te vullen
Je kunt geen geluk vinden
De innerlijke rust blijft niet

Hoe de levenscyclus zich heeft opgegeten
hoe de weg versmalde, ik heb het gezien
hoeveel mensen hun moment hebben weggegooid
en gewoon onvriendelijkheid overhielden

refrein

Je zult geen liefde vinden
noch stromend bloed
omdat je doden zoekt
onder de doden
Je zult geen hart vinden
enkel lege harnassen
je kijkt in lege oogkassen
in de stinkende lichamen
Je wilt gemakkelijke troost
zo krijg je goedkope messiassen

Je hebt eindelijk gedronken
elke wonde gevuld

refrein

Advertenties

Matkalaulu!

Het is al een tijdje geleden sinds ik nog een Fins liedje vertaald heb, en voor de eerste keer plaats ik het onmiddellijk ook op mijn blog.

Het huidige regenweer inspireerde mijn zoektocht naar zomerse muziek. Daarom heb ik gekozen voor Matkalaulu (Reislied) van PMMP, een zomers liedje over roadtrippen.

Mocht je trouwens graag Fins leren (inderdaad, omdat het zo’n mooie interessante taal is waarop trouwens de Elfentaal (Quenya) van Tolkien gebaseerd is) dan wil ik je daar graag bij helpen. Contacteer me maar!

Finse tekst

Kamat kyydissä on
etupenkkipaikasta riitaa
Otin yhden kasetin
Juholla on kuitenkin liikaa
Kenen vuoro ajaa?
Mikko on ottanut oluen
Tytöt kuskina vaan silloin
kun on hätätilanne

Laula Paula meille laulu
ettei vielä silmät ummu

“Perillä” on tuolla edessämme jossain
Mennään, mutta ajetaan hiljempaa
Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan
Tämä voi olla koko elämämme ihanin päivä
Ajetaan hiljempaa
Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Miraa pissatti taas
pysähdytään kolmatta kertaa
Samat huoltoasemat
Heikille kahvi ja pullaa

Laula vielä yksi laulu
ettei iltaan silmät ummu

“Perillä” on tuolla edessämme jossain
Mennään, mutta ajetaan hiljempaa
Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan
Tämä voi olla koko elämämme ihanin päivä
Ajetaan hiljempaa
Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Avaan ikkunan
hengitän sisään maisemaa,
niin täydellistä, että pelottaa
Pelkään, että aika ajaa meidät erilleen
Mitä sitten teen,
mitä sitten teen?
Eikä ajatella sitä kuka on kenenkin,
että meillä kaikilla on kotikin
Toisilla on joku, joka siellä odottaa
Nyt ei kukaan muista,
eikä tahdokaan

“Perillä” on tuolla edessämme jossain
Mennään, mutta ajetaan hiljempaa
Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan
Tämä voi olla koko elämämme ihanin päivä
Ajetaan hiljempaa

Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Nederlandse tekst

Alles is ingepakt
Ruzie om de passagierszetel
Ik heb één cassette meegenomen
Juho heeft er toch genoeg bij
Wiens beurt is het om te rijden?
Mikko heeft het bier meegenomen
Meisjes laten rijden
Enkel in een noodgeval

Paula, zing een liedje voor ons
Zodat onze ogen nog niet toegaan

“De bestemming” is ergens daar voor ons
Laten we gaan, maar laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis nooit stopt
Dit kan de leukste dag van heel ons leven zijn
Laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis verder en verder blijft gaan

Mira moest weer gaan plassen
We stoppen voor een derde keer
Dezelfde benzinestations
Koffie en gebak voor Heikki

Zing nog een liedje
Zodat onze ogen niet toegaan voor het avond is

“De bestemming” is ergens daar voor ons
Laten we gaan, maar laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis nooit stopt
Dit kan de leukste dag van heel ons leven zijn
Laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis verder en verder blijft gaan

Ik open het raampje
Ik adem het landschap in
Zo prachtig dat het angst inboezemt
Ik vrees dat de tijd ons uit mekaar zal drijven
Wat zal ik dan doen
Wat zal ik dan doen?
En denk niet aan wie van wie is
Dat elk van ons ook een thuis heeft
Elk van ons heeft daar iemand die op hem wacht
Nu herinnert niemand zich dat
En wil het ook niet
“De bestemming” is ergens daar voor ons

Laten we gaan, maar laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis nooit stopt
Dit kan de leukste dag van heel ons leven zijn
Laten we trager rijden
Ik hoop dat deze reis verder en verder blijft gaan

Kamat kyydissä on

etupenkkipaikasta riitaa

Otin yhden kasetin

Juholla on kuitenkin liikaa

Kenen vuoro ajaa?

Mikko on ottanut oluen

Tytöt kuskina vaan silloin

kun on hätätilanne

Laula Paula meille laulu

ettei vielä silmät ummu

“Perillä” on tuolla edessämme jossain

Mennään, mutta ajetaan hiljempaa

Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan

Tämä voi olla

koko elämämme ihanin päivä

Ajetaan hiljempaa

Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Miraa pissatti taas

pysähdytään kolmatta kertaa

Samat huoltoasemat

Heikille kahvi ja pullaa

Laula vielä yksi laulu

ettei iltaan silmät ummu

“Perillä” on tuolla edessämme jossain

Mennään, mutta ajetaan hiljempaa

Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan

Tämä voi olla

koko elämämme ihanin päivä

Ajetaan hiljempaa

Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Avaan ikkunan

hengitän sisään maisemaa,

niin täydellistä, että pelottaa

Pelkään, että aika ajaa meidät erilleen

Mitä sitten teen,

mitä sitten teen?

Eikä ajatella sitä kuka on kenenkin,

että meillä kaikilla on kotikin

Toisilla on joku, joka siellä odottaa

Nyt ei kukaan muista,

eikä tahdokaan

“Perillä” on tuolla edessämme jossain

Mennään, mutta ajetaan hiljempaa

Toivon, ettei matka loppuis ollenkaan

Tämä voi olla

koko elämämme ihanin päivä

Ajetaan hiljempaa

Toivon, että matka jatkuu, jatkuu vaan

Turks?! Een korte inleiding

Ik ben nu al enkele weken Turks aan het leren. Wie mij kent, zal weten dat dit de zoveelste, exotische taal in de rij is, naast bijvoorbeeld Fins en Russisch. Voor wie niet zo thuis is in deze talige wereld een beetje uitleg bij deze drie:

Russisch is net als Nederlands, Frans, Engels, Duits en de ons meer bekende talen een Indo-Europese taal. Maar in tegenstelling tot Nederlands, Engels en Duits welke Germaanse talen zijn of Frans, Spaans en Italiaans welke Romaanse talen zijn, behoort Russisch tot de Slavische talen (waaronder ook Pools, Tsjechisch, Oekraïens, Bulgaars,…). Dat Indo-Europese impliceert dat Russisch en Nederlands in een gigantisch ver verleden uit dezelfde oertaal ontstaan zijn en daardoor gemeenschappelijke stammen en een gelijkaardige grammaticale basis hebben.

Fins en Turks zijn daarentegen geen Indo-Europese talen. Wat betekent dat de basis van hun woordenschat en grammatica helemaal anders zijn dan die van de Indo-Europese talen. Neem nu het woord probleem. In al de ons omringende talen is dat woord bijna hetzelfde: Frans problème, Engels problem, Duits Problem. Ook in het Russisch geldt dat: проблема (problema). In het Fins (ongelma) en het Turks (sorun) daarentegen is er in die woorden niets “problematisch” meer te herkennen.

Fins is in tegenstelling tot wat velen denken niet verwant aan het Russisch en nog veel minder aan het Zweeds. Het is een zogenaamde Finno-Oegrische taal, waarvan twee bekende familieleden Ests en Hongaars zijn. Daarnaast zijn ook Laps en een heleboel kleine talen (Wotisch, Lijfs, Ingrisch, Tsjeremissisch of Zurjeens) die voornamelijk in Rusland gesproken worden lid van deze familie.

Turks is een van de Turkse talen (samen met Azerbeidzjaans, Oezbeeks, Tataars,…) en is géén Semitische taal (zoals Arabisch en Hebreeuws) maar wordt doorgaans tot de Altaïsche talen gerekend. Daarbij horen ook Mongools, Koreaans en Japans. Tegenwoordig (sinds 1928) wordt Turks met het Latijnse alfabet geschreven, maar daarvoor gebruikten ze nog het Arabische.
Om alle vreemde klanken te kunnen schrijven, hebben ze daarom nieuwe letters ingevoerd: de ö en ü zullen u wel bekend voorkomen, uit het Duits bijvoorbeeld, zo worden ze ook uitgesproken. Maar er was nog een klinker waarvoor de Turken een nieuwe letter nodig hadden, fonetisch gaat het om de /ɯ/, die lijkt op de Nederlandse doffe e maar neigt toch iets meer naar de i. Daarom gebruikt men in het Turks daarvoor een i zonder puntje erop: ı. Daaruit volgt logischerwijs ook dat de hoofdletter i een puntje krijgt: İ. Ten slotte moesten er nog letters komen voor een paar medeklinkers: ş, ç en ğ. De eerste is de sj-klank uit sjaal, de tweede de tsj-klank als in tsjilpen en de derde heeft geen klankwaarde maar verlengt onder andere de voorgaande klinker.

Turks en Fins, ofschoon ze niets met mekaar te maken hebben, hebben vrij veel elementen gemeenschappelijk.
Eerst en vooral zijn het allebei agglutinerende talen. Dat wil zeggen dat dingen die wij meestal met aparte woordjes uitdrukken (zoals het voorzetsel in of de toekomende tijd) in het Turks uitgedrukt wordt aan de hand van uitgangen die je achteraan (of zelfs soms middenin) het woord toevoegt.

Konuşamayacağım wat in het Nederlands zoveel betekent als ik zal niet kunnen spreken kan opgesplitst worden in een hoopje suffixen:
konuş- = de stam voor spreken;
-ama- = niet kunnen;
-yacağ- = toekomende tijd, zullen dus;
-ım = ik.

Daarnaast bestaat er in het Turks (opnieuw net als in het Fins) vocaalharmonie. Ook voor ons weer een vreemd concept. Simpel gezegd worden de klinkers in onderlinge groepen verdeeld. Afhankelijk van welke klinkers er reeds in het woord staan, worden de klinkers in suffixen daaraan aangepast. Een voorbeeld waaruit dat onmiddellijk duidelijk wordt is beklemeyeceğim (ik zal niet kunnen wachten). Hier hebben we te maken met dezelfde suffixen als in het vorige voorbeeld konuşamayacağım, maar er worden andere klinkers (e in plaats van a, i in plaats van ı) voor gebruikt. Daardoor ontstaan er voor ons grappige verschijningen hırsız mısınız? (bent u een dief?) of gürültülü (lawaaierig).

Hoewel Turks oppervlakkig veel verwantschap toont met Fins, lijken beide talen in de verste verte niet op mekaar. En ik moet eerlijk toegeven, zo’n moeilijke taal als Turks heb ik nog nooit geleerd. Om dit te illustreren een zin uit het laatste dialoogje dat ik verwerkt heb:

Son yıllarda, özellikle büyük şehirlerde yaşayanlar, bayramlarda şehirlerden kaçıp dinlenmeyi tercih ediyorlar.

Laten we deze zin even tot op het bot ontleden:

Laatst jaar-meervoud-in, bijzonderheid-[voorzien van] groot stad-meervoud-in leven-[betrekkelijke bijzin]-meervoud, feest-meervoud-in stad-meervoud-uit vluchten-[verwijzing naar volgend werkwoord] rusten-infinitief-[lijdend voorwerp] voorkeur doen-onvoltooid-meervoud.

Wat wij domweg zouden vertalen als: De laatste jaren verkiezen vooral de bewoners van grote steden het om tijdens de feesten de stad te ontvluchten en uit te rusten.

Misschien tijd voor een beetje uitleg bij deze “abominatie”.

De ons bekendere talen gebruiken een vrij vaste woordvolgorde: eerst komt doorgaans het onderwerp, dan het werkwoord en dan het object (lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp): ik lees het boek.
Het Turks foefelt daar wat mee en plaatst het vervoegd werkwoord helemaal op het eind en heeft dus een onderwerp-object-werkwoord-volgorde. Wie dacht dat Duits irritant was omdat het werkwoord op het eind moest, heeft nog nooit Turks geleerd: Kitabı okuyorum. (Boek lees-ik).

Uit de voorbeeldzin blijkt ook nogal duidelijk wat de Turken zoal in hun suffixjes proppen: het meervoud (JA! Dat doen wij ook!), de voorzetsels in en uit, het feit dat iets voorzien is van, dat een woord in het Nederlands eigenlijk een betrekkelijke bijzin vormt, dat een woord lijdend voorwerp is of dat het werkwoord onvoltooid is.

Er is één suffix uit deze zin dat ik wat nader zou willen toelichten omdat het een vrij elegante wending is, namelijk de -ıp uit kaçıp. Dit suffix wordt aan een werkwoordsstam geplakt als een werkwoord dat iets verderop volgt, dezelfde suffixen krijgt. Het wordt bij ons meestal vervangen door en.
Een voorbeeld: İçip yeyeceğiz. (We zullen drinken en eten.) In plaats van aan het werkwoord drinken (iç-) dezelfde suffixen te hangen als aan eten (ye-) gebruiken onze Turkse vrienden het suffix -ip waardoor zelfs het voegwoord en overbodig wordt. U zult nu denken “wat een gedoe”, maarja, hoe moet een taal zonder woord voor en dat anders doen? (Nu overdrijf ik, ze hebben uiteindelijk wel een woord voor en geleend uit het Arabisch.)

Misschien was onduidelijk wat de bijzonderheid-[voozien van] betekende? Dat is hun woord voor vooral.

Maar goed! Tot zover de beknopte en toch ook wel vrij uitgebreide voorstelling van het Turks, mijn nieuwe project. En laat ik dan ook onmiddellijk deze taal aan iedereen aanraden! Niet alleen klinkt ze mooi dankzij de veelheid aan klinkers, ze is ook nog nuttigere en geestverruimende hersengymnastiek dan een sudoku!

Oh, en mocht u vragen hebben of wat meer uitleg willen: daarom kunt u reageren!

Liefs

°

De partitieve genitief in andere talen

De vorige post ging over de partitieve genitief en het beperkte gebruik ervan in het Nederlands. Om aan te tonen dat die genitief vroeger in het Nederlands een veel belangrijkere rol heeft gespeeld, haal ik een paar voorbeelden aan uit andere talen, met name het Russisch en het Fins. Beide talen hebben een uitgebreid flexiesysteem, wat zich uit in respectievelijk zes en een vijftiental naamvallen. (Hoeveel naamvallen het Fins heeft is een betwist onderwerp in de taalkunde.)

• Russisch

Net als in het Nederlands wordt de partitieve betekenis (deel van een geheel) uitgedrukt met de genitief. Analoog met het Nederlands gebruikt ook het Russisch een partitieve genitief na bijvoorbeeld het woord ‘iets’: iets moois – что-нибудь красивого – čto-nibuď krasivogo (de uitgang -ogo wijst op een genitief).
Daartoe beperkt het zich niet, na maataanduiders volgt ook een genitief: een glas [van] melk – стакан молока – stakan moloka (hier is de uitgang -a die van de genitief), een liter [van] water – литр воды – litr vody (-y = genitief).
Ook na telwoorden volgt een partitieve genitief, soms zelfs in het enkelvoud: twee kat[ten] – два кота – dva kota (-a = genitief, het woord voor ‘kat’ staat in het enkelvoud), vijf katten – пять котов – pjať kotov (-ov = genitief meervoud, vanaf het telwoord 5 staan woorden wel in het meervoud). Dit verschijnsel – een enkelvoud na een telwoord – is niet typisch Russisch, andere (Slavische) talen hebben gelijkaardige principes.

Hieronder zal ik aantonen dat het Fins – géén Slavische taal – daar nog extremer in is.

• Fins

In het Fins wordt pas echt duidelijk wat voor een belangrijke betekenis de partitieve genitief in onze talen uitdrukt. Zij hebben er namelijk een heel eigen naamval voor: de partitief.
Net als het Nederlands en het Russisch wordt die in net dezelfde gevallen – behalve na woorden als “iets” – gebruikt: een glas melk – lasi maitoa (-a = partitief); een liter water – litra vettä (-ttä = partitief); twee kat[ten] – kaksi kissaa (-a = partitief enkelvoud); vijf kat[ten] – viisi kissaa (-a = partitief enkelvoud).
Het Fins is extremer dan het Russisch in die zin dat er na telwoorden áltijd een enkelvoud volgt. Over hoeveel miljoenen katten je het ook mag hebben, dat woord blijft in het enkelvoud staan.
Daarnaast heeft de partitief nog een heel interessant gebruik. In tegenstelling tot andere talen met naamvallen (Duits, Russisch, Latijn, noem maar op) heeft het Fins geen specifieke naamval voor het lijdend voorwerp (in de voorgenoemde talen de accusatief). Onder andere de partitief neemt die functie over als het gaat om een handeling die nog niet beëindigd werd of nog bezig is. Hierin is duidelijk de invloed van de oorspronkelijke partitieve betekenis terug te vinden, het gaat namelijk niet over een hele handeling. Slechts een deel van de handeling wordt beklemtoond. De antagonist daarvan is de genitief. Een lijdend voorwerp in de genitief drukt uit dat de handeling voltooid wordt/werd. Zo kan er een subtiel betekenisverschil gemaakt worden aan de hand van de naamval voor het lijdend voorwerp:
Lijdend voorwerp is genitief: Luen lehden – Ik lees de krant [en ik ga hem ook uitlezen].
Lijdend voorwerp is partitief: Luen lehteä – Ik lees de krant [maar ik ben niet van plan hem helemaal uit te lezen].

Vanuit taalkundig perspectief was deze post ingewikkelder dan de vorige. Ik had graag reactie gehad over hoe zoiets in de smaak valt.

Bedankt!

°